ಭೀಷ್ಮರ ವಚನ, ವ್ಯಾಸರ ಲಿಪಿ: ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಲುಪಿದ ಕಥೆ

Published: Thursday, February 5, 2026, 7:00 [IST]

ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಕೇವಲ ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಭಕ್ತಿ, ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಸಂಯೋಜಿತ ರೂಪ. "ವಿಷ್ಣು" ಎಂಬ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾವಿರ ನಾಮಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುವ ಈ ಕೃತಿಯ ಮೂಲ ಹೇಗೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಲುಪಿತು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಹಳ ಮಂದಿಗೆ ಕುತೂಹಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮವನ್ನು ಕೊಟ್ಟವರು ಭೀಷ್ಮಾಚಾರ್ಯರು" ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಅವರ ವಚನಗಳನ್ನು ಯಾರು ಬರೆದುಕೊಂಡರು? ಯಾರು ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು? ಎಂಬುದೇ ಈ ಲೇಖನದ ಹೃದಯ.

ಮಹಾಭಾರತದ ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯಕಾಲ. ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಗೆ ರಾಜ್ಯಭಾರ, ಧರ್ಮಪಾಲನೆ, ರಾಜನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಆಳವಾದ ಸಂಶಯ. ಆ ಸಂಶಯಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಲು ಶರಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ ಮಹಾವೀರ ಭೀಷ್ಮರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೀಷ್ಮರು ಕೇವಲ ಯೋಧನಲ್ಲ; ಅವರು ಧರ್ಮ, ರಾಜನೀತಿ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಗಳ ಜೀವಂತ ಗ್ರಂಥ.

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಭೀಷ್ಮರು ನೀಡಿದ ಮಹತ್ತರ ಉತ್ತರವೇ "ಯಾವ ಧರ್ಮವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ? ಯಾವ ದೇವತೆ ಸರ್ವೋತ್ತಮ? ಮಾನವನು ಯಾವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲ?" ಎಂಬುದು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಭೀಷ್ಮರು ಕೊಟ್ಟ ಉತ್ತರ ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ. "ಸರ್ವಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಭಕ್ತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸರ್ವದೇವರಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನೇ ಪರಮ" ಎಂಬ ಸಾರವನ್ನು ಸಾವಿರ ನಾಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಿದರು.

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಅಂಶ - ಭೀಷ್ಮರು ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿದರು. ಮಹಾಭಾರತದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಈ ವಚನಗಳು ಮೊದಲು ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಹರಡಿದವು. ಆದರೆ ಶಾಶ್ವತ ಗ್ರಂಥ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇವು ನಮಗೆ ತಲುಪಲು ಕಾರಣರಾದವರು ಮಹರ್ಷಿ ವೇದವ್ಯಾಸ.

ಮಹಾಭಾರತದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥನವನ್ನು ವ್ಯಾಸರು ತಮ್ಮ ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಂಡು, ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ನಿರೂಪಿಸಿದರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಣೇಶನು ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಪರಂಪರೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಆದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಭೀಷ್ಮರ ಉಪದೇಶಗಳು ಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿತವಾಗಿವೆ. ಈ ಪರ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಂಕಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಅಂದರೆ..

ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದವರು: ಭೀಷ್ಮಾಚಾರ್ಯರು

ಕೇಳಿದವರು: ಯುಧಿಷ್ಠಿರ

ಗ್ರಂಥರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದವರು: ವ್ಯಾಸರು

ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದ ಮಾಧ್ಯಮ: ಮಹಾಭಾರತ

ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮವು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕೃತಿ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಪರಂಪರೆಯ ಫಲ. ಭೀಷ್ಮರ ಅನುಭವ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಪ್ರಶ್ನೆ, ವ್ಯಾಸರ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೌಖಿಕ-ಲಿಖಿತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಯೋಜನೆ.

ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮದ ಮಹತ್ವ ಕೇವಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥನದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆದು ಅದನ್ನು ವೇದಾಂತ ತತ್ತ್ವದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿದರು. ಇಂದು ಪ್ರತಿದಿನ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ - ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಂತಿರುವ ಜೀವನದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಲ್ಲಿ. ಭೀಷ್ಮರು ಶರಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದರೂ, ಅವರ ವಚನಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಕ್ಷಿ ಬೇರೆ ಇಲ್ಲ.

ಹೀಗಾಗಿ "ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದವರು ಯಾರು?" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸರಳ ಉತ್ತರ ವ್ಯಾಸರು. ಆದರೆ ಆ ಉತ್ತರದ ಹಿಂದೆ ನಿಂತಿರುವ ಮಹಾ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೊಣೆ. ಭೀಷ್ಮರ ವಚನ, ವ್ಯಾಸರ ಲಿಪಿ, ಮಹಾಭಾರತದ ಗ್ರಂಥ - ಈ ಮೂರೂ ಸೇರಿ, ಸಾವಿರ ನಾಮಗಳ ಮೂಲಕ ನಾರಾಯಣನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಯುಗಯುಗಾಂತರಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸವಲ್ಲ; ಇದು ನಮ್ಮ ಆತ್ಮಸ್ಮರಣೆ.

(ಬರಹ: ಪಂಡಿತ್ ವಿಠ್ಠಲ್ ಭಟ್)

Published On February 5, 2026