ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸೌಂದಲದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರ್ಣಯ: ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತೊರೆದು ‘ಮಾನವೀಯತೆ’ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು

Updated: Friday, February 13, 2026, 18:15 [IST]

ಭಾರತದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಬೇರುಗಳು ಆಳವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಹಲ್ಯಾನಗರ (ಹಿಂದಿನ ಅಹ್ಮದ್‌ನಗರ) ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸೆಡ್ಡು ಹೊಡೆದು ನಿಂತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ನೆವಾಸಾ ತಾಲೂಕಿನ 'ಸೌಂದಲ' ಗ್ರಾಮವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು "ಜಾತಿ ಮುಕ್ತ ಗ್ರಾಮ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ದೇಶಕ್ಕೇ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಗ್ರಾಮಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಬಂಧ ಅವಿರೋಧ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಪಣ ತೊಡಲಾಗಿದೆ.

ಏನಿದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರ್ಣಯ?

ಫೆಬ್ರವರಿ 5ರಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಶರದ್ ಬಾಬುರಾವ್ ಅರಗಡೆ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾನತೆ, ಭ್ರಾತೃತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ತತ್ವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾನವೀಯ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಈ ಗ್ರಾಮ ಹೊಂದಿದೆ. ಸೌಂದಲ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಪಂಥ ಅಥವಾ ವಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ತಾರತಮ್ಯ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ. "ನನ್ನ ಜಾತಿ - ಮನುಷ್ಯ" ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಗ್ರಾಮಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆ ನೀಡಿದೆ.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಪ್ರವೇಶ

ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಲಿತರು ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಸ್ಮಶಾನಗಳು ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ನಿರ್ಬಂಧವಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿ. ಆದರೆ ಸೌಂದಲ ಗ್ರಾಮವು ಈ ಅನಿಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದೆ. "ಗ್ರಾಮದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳು, ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು, ಸ್ಮಶಾನಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಯಾವುದೇ ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಣಯವಾಗದೆ, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಮೇಲೂ ಕಣ್ಣಾವಲು

ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷ ಹರಡಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ವೇದಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇದನ್ನು ಮನಗಂಡಿರುವ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೂ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ವಾಟ್ಸಾಪ್, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಯಾರಾದರೂ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ ಅಂತಹವರ ವಿರುದ್ಧ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೂರುಗಳು ಬರದಿದ್ದರೂ, ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ (Suo motu) ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಂಚಾಯಿತಿ ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಯ ಹಿಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಯೇ ಇದೆ. ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಮಹಾತ್ಮ ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಫುಲೆ, ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ, ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ ಆದರ್ಶಗಳಿಂದ ಈ ನಡೆ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಪ್ರಮೋದ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಈ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಲ ನೀಡಿದೆ.

ವಿಧವೆಯರಿಗೆ ಗೌರವ

ಸೌಂದಲ ಗ್ರಾಮವು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಇದೇ ಮೊದಲೇನಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ವಿಧವೆಯರ ಮೇಲಿನ ತಾರತಮ್ಯದ ಪದ್ಧತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧವೂ ಗ್ರಾಮವು ನಿರ್ಣಯ ಕೈಗೊಂಡಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಒಂದು ವಿಧವಾ ವಿವಾಹ ಕೂಡ ನಡೆದಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿಯರನ್ನು ಕುರಿತು ಅವಾಚ್ಯ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ನಿಂದಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಗ್ರಾಮವು ವಿನೂತನ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಯಾರಾದರೂ ಅಂತಹ ಕೆಟ್ಟ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ 500 ರೂಪಾಯಿ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗಾಗಲೇ 13 ಜನರಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಗೌರವ ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮವು ದಿಟ್ಟತನ ತೋರಿದೆ.

ಸಿಸಿಟಿವಿ ಕಣ್ಗಾವಲು

ಸುಮಾರು 25,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸೌಂದಲ, ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನೇ ಮುಖ್ಯ ಆದಾಯದ ಮೂಲವಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಮೃದ್ಧ ಗ್ರಾಮ. ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಸಿಟಿವಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. "ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದ ಬೇರು ಆಳವಾಗಿದೆ, ಅದು ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ತಲುಪಬಾರದು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ, ಭ್ರಾತೃತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದೇ ನಮ್ಮ ಗುರಿ," ಎಂದು ಸರಪಂಚ್ ಅರಗಡೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದು ಜಾತಿಯ ಸಂಕೋಲೆಯನ್ನು ಕಳಚಿಹಾಕಿ, ಮನುಷ್ಯತ್ವವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಸಾರುತ್ತಿರುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಈ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇತರ ಹಳ್ಳಿಗಳೂ ಸೌಂದಲದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಬೇಕಿದೆ.