ದೇಶದ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾರಥಿ: ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಆಗುವ ಕನಸಿದೆಯೇ? ಇಲ್ಲಿದೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ

Updated: Saturday, February 21, 2026, 19:51 [IST]

ನಮ್ಮ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟಿನ ಮೇಲೂ "ನಾನು ಧಾರಕನಿಗೆ ಇಷ್ಟು ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತೇನೆ"(I promise to pay the bearer the sum of...) ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಕೆಳಗಿರುವ ಒಂದು ಸಹಿಯೇ ಆ ಕಾಗದದ ತುಂಡಿಗೆ 'ಮೌಲ್ಯ' ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆ ಸಹಿ ಮತ್ಯಾರದ್ದೂ ಅಲ್ಲ, ಅದು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸುಪ್ರೀಂ ಕಮಾಂಡರ್ ಆದ ಆರ್‌ಬಿಐ (RBI) ಗವರ್ನರ್ ಅವರದ್ದು.

ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೇ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿರುವ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಗವರ್ನರ್ ಹುದ್ದೆ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ಅಥವಾ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಸುವುದು ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೆಲಸ. ಇಷ್ಟೊಂದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾದ ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರುವುದು ಹೇಗೆ? ಐಎಎಸ್ ಅಥವಾ ಐಪಿಎಸ್ ತರಹ ಇದಕ್ಕೂ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿವೆಯೇ? ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಅರ್ಹತೆಗಳೇನು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಸಂಬಳ ಎಷ್ಟು? ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿದೆ ಉತ್ತರ.

ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ತ್ವರಿತ ಮಾಹಿತಿ (Quick Facts)

1. ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ
2. ಹುದ್ದೆಯ ಹೆಸರು: ಗವರ್ನರ್, ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (RBI Governor)
3. ಹುದ್ದೆಯ ಸ್ವರೂಪ: ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು (Chief Executive)
4. ನೇಮಕಾತಿ ಕಾಯ್ದೆ: ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1934
5. ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 3 ವರ್ಷಗಳು (5 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ)
6. ಮೂಲ ವೇತನ: ತಿಂಗಳಿಗೆ 2.50 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳು
7. ಪ್ರಸ್ತುತ ಗವರ್ನರ್: ಸಂಜಯ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ
8. ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್: rbi.org.in

ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಎಂದರೇನು?

ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (RBI) ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ದೇಶದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಬೃಹತ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕಾರಿಯೇ ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್. ಇವರು ಆರ್‌ಬಿಐನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಡಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ದೇಶದ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ ಇವರ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ.

ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು

ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ: ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು (ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ) ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಡುವುದು ಇವರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ರೆಪೊ ದರ (Repo Rate) ಮತ್ತು ರಿವರ್ಸ್ ರೆಪೊ ದರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿಯ (MPC) ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಇವರು ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕರೆನ್ಸಿ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ: ಹೊಸ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುವುದು, ಹಳೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಣದ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಸರಾಗವಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇವರ ಕರ್ತವ್ಯ.

ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ: ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಿ, ಖಾಸಗಿ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ಹಣ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಇಡುವುದು.

ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಭಾರತದ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲು (Foreign Exchange Reserves) ನಿಧಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು

ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ಹುದ್ದೆಗಳಂತೆ ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ನೇರ ನೇಮಕಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದರ ಅರ್ಹತೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೇವಾ ಅನುಭವದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುತ್ತವೆ.

ವಯೋಮಿತಿ: ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳಲು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕನಿಷ್ಠ ವಯೋಮಿತಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸುಮಾರು 25 ವರ್ಷಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕಾದರೆ, ಅಧಿಕಾರಿಯ ವಯಸ್ಸು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 50 ರಿಂದ 60 ವರ್ಷಗಳ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವ: ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ (Economics) ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸು (Finance) ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗ (ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಪಿಎಚ್.ಡಿ) ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅರ್ಹತೆಗಿಂತ ಇಲ್ಲಿ ಸುದೀರ್ಘ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ಅಥವಾ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ (World Bank), ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ (IMF) ನಂತಹ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರಬೇಕು. ಹಿರಿಯ ಐಎಎಸ್ (IAS) ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನೂ ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ: ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಆಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿರಬೇಕು.

ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ

ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಲಿಖಿತ ಪರೀಕ್ಷೆ (ಪ್ರಿಲಿಮ್ಸ್ ಅಥವಾ ಮೇನ್ಸ್) ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ (Syllabus) ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ:

1. ಶೋಧನಾ ಸಮಿತಿ (FSRASC): 'ಹಣಕಾಸು ವಲಯದ ನಿಯಂತ್ರಣ ನೇಮಕಾತಿ ಶೋಧನಾ ಸಮಿತಿ' (Financial Sector Regulatory Appointment Search Committee) ಎಂಬ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿಯು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ, ಹಾಲಿ ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್, ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ತಜ್ಞರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಅರ್ಹ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

2. ಸಂದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸು: ಶಾರ್ಟ್‌ಲಿಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಈ ಸಮಿತಿಯು ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಜ್ಞಾನ, ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅಳೆದು ಅಂತಿಮ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಕಚೇರಿಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

3. ಅಂತಿಮ ಆಯ್ಕೆ: ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದ 'ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ನೇಮಕಾತಿ ಸಮಿತಿ' (Appointments Committee of the Cabinet - ACC) ಆ ಶಿಫಾರಸನ್ನು ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಅವರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ವೇತನ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು

ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಗವರ್ನರ್ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.

ಮೂಲ ವೇತನ: 2016ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕೃತಗೊಂಡಿರುವ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಅವರ ಮೂಲ ವೇತನವು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ 2,50,000 ರೂಪಾಯಿಗಳು (2.5 ಲಕ್ಷ ರೂ.) ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ಡಿಎ ಮತ್ತು ಇತರ ಭತ್ಯೆಗಳು: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಗಳ ಅನ್ವಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ತುಟ್ಟಿಭತ್ಯೆ (DA) ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಕರ್ತವ್ಯ ಭತ್ಯೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ.

ಸೌಲಭ್ಯಗಳು: ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಐಷಾರಾಮಿ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಅಧಿಕೃತ ಬಂಗಲೆ ವಸತಿಗಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಓಡಾಟಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರಿ ವಾಹನ ಮತ್ತು ಚಾಲಕ, ಗವರ್ನರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಉಚಿತ ವಿಶ್ವದರ್ಜೆಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯ, ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಝಡ್ ಪ್ಲಸ್ (Z+) ಕ್ಯಾಟಗರಿಯ ಬಿಗಿ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಆಗುವುದು ಹೇಗೆ?

ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕೂಡ ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಬೇಕೆಂಬ ಕನಸು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ, ಆ ಕನಸು ನನಸಾಗಲು ದಶಕಗಳ ಶ್ರಮ, ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವ ಬೇಕು. ಆ ದಾರಿ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ:

ಹಂತ 1 - ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ: ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಹಣಕಾಸು ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್.ಡಿ (Ph.D) ಮುಗಿಸಿ. ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ.

ಹಂತ 2 - ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಐಎಎಸ್ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರಾಗಿ: ನೀವು ಯುಪಿಎಸ್ಸಿ (UPSC) ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆದು ಐಎಎಸ್ (IAS) ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಆರಂಭಿಸಬಹುದು. ಅಥವಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ (World Bank, IMF) ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಬಹುದು.

ಹಂತ 3 - ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ: ನೀವು ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಂದಾಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಬಜೆಟ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ನೀವು 20-25 ವರ್ಷಗಳ ಅಪಾರ ಅನುಭವ ಗಳಿಸಬೇಕು.

ಹಂತ 4 - ಆರ್‌ಬಿಐ ಪ್ರವೇಶ: ನಿಮ್ಮ ಸುದೀರ್ಘ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಆರ್‌ಬಿಐನ 'ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಗವರ್ನರ್' (Deputy Governor) ಆಗಿ ನೇಮಿಸಬಹುದು.

ಹಂತ 5 - ಗವರ್ನರ್ ಹುದ್ದೆ: ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಇಲಾಖೆಯ ಉನ್ನತ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ, ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಶೋಧನಾ ಸಮಿತಿಯು (FSRASC) ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದಾಗ, ನೀವು ದೇಶದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ.

ಈ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (FAQs)

1. ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಲು ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ (UPSC) ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆಯುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವೇ?
ಇಲ್ಲ, ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ನೇರವಾದ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುವ ನೇರ ನೇಮಕಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಹಿರಿಯ ಐಎಎಸ್ (IAS) ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಖ್ಯಾತ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರನ್ನು ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

2. ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳು?
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ 3 ವರ್ಷಗಳು. ಆದರೆ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಅಗತ್ಯವೆನಿಸಿದರೆ ಇದನ್ನು ಗರಿಷ್ಠ 5 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

3. ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಹಿ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಕೇವಲ ಗವರ್ನರ್ ಅವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆಯೇ?
ಹೌದು, ಭಾರತದ 2 ರೂಪಾಯಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು 500 ರೂಪಾಯಿವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಸಹಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, 1 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟಿನ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಹಣಕಾಸು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ (Finance Secretary) ಸಹಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಆರ್‌ಬಿಐ ಬದಲಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವೇ ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ.

4. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಬಹುದು?
ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಿತಿ ಇಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರದಂತೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಗೆ ಮರುನೇಮಕ (Re-appointment) ಮಾಡಬಹುದು.

5. ಆರ್‌ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಅವರನ್ನು ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಅಧಿಕಾರ ಯಾರಿಗಿದೆ?
ಆರ್‌ಬಿಐ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್ ಅವರನ್ನು ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂತಹ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.