ನವ ಭಾರತದ ನಿರ್ಮಾತೃ: ಭಾರತದ ಅಂಬಿಗ ರಾಜೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್
ಭಾರತದ ಜಲ ರಕ್ಷಕ, ಅಂಬಿಗ, ಭಗೀರಥ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಾಜೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ನಿರ್ಮಾತೃವಾಗಿದ್ದರೆ. ಈ ಬಾರಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ಸವ ನಿಮಿತ್ತ ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ ಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಚಯ ಇಲ್ಲಿದೆ..
ರಾಜೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದ ಬಾಗ್ ಪತ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 6 ಆಗಸ್ಟ್ 1959 ರಂದು ಜನಿಸಿದ್ದು ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.
"ಭಾರತದ ಅಂಬಿಗ" 'ಭಾರತದ ಜಲ ರಕ್ಷಕ, ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್ ವಾಟರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, "ನೀರಿನ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ" ಇವರನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. 2001ರಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೀರು ಕೊಯ್ಲು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ನಾಯಕತ್ವ ಪ್ರವರ್ತಕ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೆಸ್ಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. 1975 ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆ ತರುಣ ಭಾರತ ಸಂಘ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮುನ್ನೆಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಮ ಮೂಲಾಧಾರಿತ ಕಿಶೋರಿ-ಭಿಕಾಂಪುರ ಎಂಬ ಸಂಘವನ್ನು ಸರಿಸ್ಕಾದ ಹತ್ತಿರ ತನಘಾಜಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಾರಿಸ್ಕಾ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಬಳಿ, ನಿಧಾನ ಆಡಳಿತಶಾಹಿ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಲಾಬಿ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಲು ಕಾರಣೀಭೂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತೊಟ್ಟಿಗಳ ಮೂಲಕ ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ ಹತ್ತಿರ ಒಡ್ಡುಗಳು ಮತ್ತು, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮಯ ಪರೀಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಹಳ್ಳಿಗರು ತಮ್ಮ ಅರೆ-ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 1985 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ 8,600 ಮೇಲೆ ನೀರು ಒಡ್ಡುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ರಚನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
1,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅರವಾರಿ, ರುಪರೆಲ್, ಸಾರ್ಸ, ಭಾಗನಿ, ಮತ್ತು ಜಹಜ್ವಲ್ ಐದು ನದಿಗಳನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ರಾಜೇಂದ್ರರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವರು:
1974 ರಲ್ಲಿ , ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ, ಗಾಂಧಿ ಶಾಂತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಸದಸ್ಯರಾದ ರಮೇಶ್ ಶರ್ಮ ಅವರು ಇವರಿದ್ದ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಪಟ್ಟಣದ ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಗ್ರಂಥಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ, ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಸಾಮರಸ್ಯ, ಮದ್ಯದ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾಪನೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಇದೆಲ್ಲವೂ ರಾಜೇಂದ್ರ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತ್ತು.
ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯ ಶಿಕ್ಷಕ ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ತರಗತಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜೊತೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ರಾಜೇಂದ್ರ ಅವರಿಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಾವು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸೇವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು.
ಇಂಗುಹೊಂಡ, ನದಿ ಪುನಶ್ಚೇತನ:
ಭಾರತ ಯಾವಾಗಲೂ ಪೂರ್ಣ ಒಣ ಭೂಮಿಯಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ನೀರನ್ನು ಮರಳಿ ತರಲು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಗಂಡ ರಾಜೇಂದ್ರ ಅವರು ಪದವಿ ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಜೊಹದ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ನೀರಿನ ಇಂಗುಹೊಂಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಒಂದು ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತೊಟ್ಟಿಯು ಒಂದು ರೀತಿಯ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ನಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಕೆರೆ, ಕಟ್ಟೆ ಆಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ನೀರು ವರ್ಷವಿಡೀ ಮಾನವನ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯ ಎಂದರೆ ನೀರು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಇಂಗು ಗುಂದಿಗಳಿಂದ ನೀರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗಿ ಅಂತರ್ಜಲ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಂದು ಕೊಳ, ಅಥವಾ ಕೆರೆಯ ನೀರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಸಿದಂತೆ ಅಂತರ್ಜಲ ಸರಬರಾಜು ಪುನಃ ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜಲರಾಶಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಳಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ರಚನೆಯನ್ನು (ಚೆಕ್ ಡ್ಯಾಮ್) ತದೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಂಡದ ಬದಲಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮಳೆನೀರನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸುವ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ -ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳು ಹಳ್ಳಗಲಲ್ಲಿ ಒಡ್ಡುಗಳನ್ನು (ಚೆಕ್ ಡ್ಯಾಮ್) ಮತ್ತು ಕೊಳಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು. ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಕಸದ ಗುಡ್ಡೆ ಅಥವಾ ನೀರು ನಿಲ್ಲಿಸಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು, ಅನುಕೂಲವೆಂದರೆ ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀರಿನ ಹರಿವು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ
ಹಲವು ಒಣಗಿದ್ದ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಕಲೆ
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೊಯ್ಲು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅವರು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಒಂದು ನದಿ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಒಂದು ಮಾತ್ರ ನದಿ ಅಲ್ಲ ರುಪರೆಲ್, ಸಾರ್ಸಾ, ಭಾಗನಿ, ಮತ್ತು ಜಹಾವ್ಜಾಲ್..ಈ ಎಲ್ಲಾ ಒಣಗಿ ಹೋಗಿದ್ದ ನದಿಗಳು
'ತರುಣ್ ಭಾರತ್' ಎಂಬ ಸಂಘ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಕಳೆದ ಮೂವತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು 12,500 ಚೆಕ್ ಡ್ಯಾಂ, ಬಾಂದಾರು, ಕೆರೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 60 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬತ್ತಿ ಹೋಗಿದ್ದ ಅರವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಹರಿಯಲಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಜಹಜವಾಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಬತ್ತಿ ಹೋಗಿದ್ದ ಏಳು ನದಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಮೈದುಂಬಿಕೊಂಡಿವೆ.
ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಆಳ್ವಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು, ನಂತರ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ 11 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. 850 ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ 4,500 ಚೆಕ್ ಡ್ಯಾಂಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಳೆ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ 'ತರುಣ್ ಭಾರತ್' ಸಂಘದ ಚಟುವಟಿಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನೀರಿನ ಮೂಲದ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ವಿರುದ್ಧವೂ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕುಮುದ್ವತಿ ನದಿಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ಕೈಜೋಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. (ಮಾಹಿತಿ ಕೃಪೆ: ವಿಕಿಪೀಡಿಯ)
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google