Heatstroke vs Dehydration: ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಡುವ ಶಾಖಾಘಾತ ಮತ್ತು ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ: ಇವುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಬೇಸಿಗೆಯ ತಾಪಮಾನ ಏರುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಶಾಖ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ (Dehydration) ಮತ್ತು ಹೀಟ್‌ಸ್ಟ್ರೋಕ್ (Heatstroke) ಒಂದೇ ತರಹ ಕಂಡರೂ, ಇವುಗಳ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ನಿಮ್ಮ ದೇಹ ನೀಡುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆರೋಗ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.

ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ ಎಂದರೇನು?

ನಮ್ಮ ದೇಹವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನೀರು ಅಥವಾ ಇತರ ಪಾನೀಯಗಳಂತಹ ದ್ರವಾಂಶಕ್ಕಿಂತ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವ ದ್ರವಾಂಶದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ 'ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ' ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಂಶದ ಕೊರತೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೀಟ್‌ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ಗೆ ಮೊದಲ ಹಂತ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಅತಿಯಾದ ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಬಾಯಿ ಒಣಗುವುದು, ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ಮೂತ್ರ, ಸುಸ್ತು ಮತ್ತು ತಲೆಸುತ್ತು ಇದರ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

ಕಾರಣಗಳು

ಬೇಸಿಗೆಯ ಭೀಕರ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸಲು ಅತಿಯಾಗಿ ಬೆವರುವಿಕೆ ಉಂಟಾದಾಗ ನೀರಿನಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಯಾರಿಕೆಯಾದಾಗ ಅಥವಾ ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ನೀರು ಕುಡಿಯದಿದ್ದರೆ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ತಾಪಮಾನಕ್ಕೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ದೇಹದ ದ್ರವಾಂಶ ಬೇಗನೆ ಆವಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದೇಹವು ಬೆವರಿನ ಮೂಲಕ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ತಕ್ಷಣ ನೆರಳಿನ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಎಳನೀರು, ಓಆರ್‌ಎಸ್ ಅಥವಾ ನಿಂಬೆ ಹಣ್ಣಿನ ರಸದಂತಹ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಬೇಕು.

ನಿರ್ಜಲೀಕರಣದ ಲಕ್ಷಣಗಳು

ಬಾಯಾರಿಕೆಯಾದಾಗ ಲಾಲಾರಸದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಬಾಯಿ ಒಣಗಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ರವಾಂಶದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅತಿಯಾದ ಆಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆದುಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ರಕ್ತದ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾದಾಗ ತಲೆಸುತ್ತು ಅಥವಾ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿದ ಅನುಭವವಾಗಬಹುದು. ಮೂತ್ರದ ಬಣ್ಣ ಗಾಢವಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ತೀವ್ರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆದುಳಿನ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಕುಗ್ಗಿದಾಗ ತಲೆನೋವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಜಲೀಕರಣವು ಸೌಮ್ಯ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಅಥವಾ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ, ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಿಗಡಾಯಿಸಿ, ಅದು ಹೀಟ್‌ಸ್ಟ್ರೋಕ್ (Heatstroke) ನಂತಹ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.

ಹೀಟ್‌ಸ್ಟ್ರೋಕ್ (Heatstroke) ಎಂದರೇನು?

ಹೀಟ್‌ಸ್ಟ್ರೋಕ್ ಎನ್ನುವುದು ಜೀವಕ್ಕೇ ಅಪಾಯ ತರಬಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆಯು 40 ಡಿಗ್ರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಮತ್ತು ದೇಹವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ತಂಪುಗೊಳಿಸುವ (ಬೆವರಿನ ಮೂಲಕ ಉಷ್ಣತೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ) ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಗಮನಿಸದಿದ್ದರೆ ಮೆದುಳು, ಹೃದಯ, ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯುಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಹಾನಿಯಾಗಬಹುದು.

ಹೀಟ್‌ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ನ ಲಕ್ಷಣಗಳು:

ಅತಿಯಾದ ಜ್ವರ: ದೇಹದ ತಾಪಮಾನವು 40 ಡಿಗ್ರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು.

ಒಣ ಚರ್ಮ: ದೇಹವು ಬೆವರುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಚರ್ಮವು ಕೆಂಪಗಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಪರೀತ ಒಣಗಿರುತ್ತದೆ.

ಮಾನಸಿಕ ಗೊಂದಲ: ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತಾವು ಎಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ಅರಿವಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಮಾತು ತೊದಲಬಹುದು ಅಥವಾ ಮತಿಭ್ರಮಣೆಯಾದಂತೆ ವರ್ತಿಸಬಹುದು.

ವೇಗವಾದ ಹೃದಯಬಡಿತ: ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಹೃದಯವು ಅತಿಯಾದ ಒತ್ತಡದೊಂದಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬಡಿಯಲಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.

ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ವಾಕರಿಕೆ: ತೀವ್ರವಾದ ತಲೆನೋವಿನ ಜೊತೆಗೆ ವಾಂತಿಯಾಗುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುವುದು: ತೀವ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ಕೋಮಾ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಬಹುದು.

ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಳಜಿ ಹೇಗೆ?

ಬೇಸಿಗೆಯ ಅತಿಯಾದ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಯಾವಾಗ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಯಾರಲ್ಲಾದರೂ ಹೀಟ್‌ಸ್ಟ್ರೋಕ್ ಅಥವಾ ಬಿಸಿಲ ಪೆಟ್ಟಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಾದ ಅತಿಯಾದ ಗೊಂದಲ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುವುದು ಅಥವಾ ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಏರಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ, ಕ್ಷಣವೂ ವಿಳಂಬ ಮಾಡದೆ ತಕ್ಷಣವೇ ತುರ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ತಡ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರಾಣಾಪಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.

ಇನ್ನು ನಿರ್ಜಲೀಕರಣದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರು ಅಥವಾ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ನಂತರವೂ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಪದೇ ಪದೇ ವಾಂತಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದು ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೀರು ನಿಲ್ಲದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಕ್ಷೇಮ. ಈ ಭೀಕರ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬಾಯಾರಿಕೆ ಆಗದಿದ್ದರೂ ದಿನವಿಡೀ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಉರಿಬಿಸಿಲು ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಅನಿವಾರ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹಗುರವಾದ, ಗಾಳಿಯಾಡುವ ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನಂಶ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ದೇಹವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ನಿರ್ಜಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಕೆಫೀನ್ (ಕಾಫಿ, ಟೀ) ಮತ್ತು ಮದ್ಯಪಾನ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಆದಷ್ಟು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು.

ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹೀಟ್‌ಸ್ಟ್ರೋಕ್ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಕಂಡರೂ, ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಜೀವ ಉಳಿಸುವಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಜಾಗೃತರಾಗಿರುವುದು, ದೇಹವನ್ನು ಹೈಡ್ರೇಟೆಡ್ ಆಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಬಿಸಿಲಿನ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳು ದೊಡ್ಡ ಅವಘಡಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬೇಡಿ.

English summary

Learn the difference between Dehydration and Heatstroke, their warning signs, symptoms and when to seek medical help during extreme summer heat.