CJI ಆಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಹುದ್ದೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಕುರಿತಾದ ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ

ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು (CJI) ದೇಶದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಜನರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಂತಿಮ ರಕ್ಷಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಈ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹುದ್ದೆಯು ಅಪಾರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಪ್ಪು ಕೋಟು ಧರಿಸಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಕೀಲರಾಗಿ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿ ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗುವವರೆಗಿನ ಹಾದಿ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ? ಸಿಜೆಐ ಆಗಲು ಬೇಕಾದ ಅರ್ಹತೆಗಳೇನು? ಅವರ ವೇತನ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ? ಎಂಬೆಲ್ಲಾ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತ್ವರಿತ ಮಾಹಿತಿಗಳು

1. ನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ: ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು
2. ಹುದ್ದೆಯ ಹೆಸರು: ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ (Chief Justice of India)
3. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಉಲ್ಲೇಖ: ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 124ನೇ ವಿಧಿ (Article 124)
4. ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಇಡೀ ಭಾರತ (Supreme Court of India)
5. ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಕೊಲಿಜಿಯಂ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಹಿರಿತನದ ಆಧಾರ (Collegium System & Seniority)
6. ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸು: 65 ವರ್ಷಗಳು
7. ವಜಾಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾಭಿಯೋಗದ (Impeachment) ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ
8. ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್: main.sci.gov.in

ಸಿಜೆಐ (CJI) ಅಂದರೆ ಯಾರು?

ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ 34 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿದ್ದಾರೆ (33 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು + 1 ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ). ಇವರೆಲ್ಲರ ನಾಯಕರಾಗಿ, ಇಡೀ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ (Indian Judiciary) ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವವರೇ ಸಿಜೆಐ. ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನಡುವಿನ ಕಾನೂನು ಸಮರ, ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಅಂತಿಮ ವಿಚಾರಣೆಯ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಇವರೇ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಿಜೆಐ ಪಾತ್ರ

ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ಕಾರ್ಯಾಂಗ (ಸರ್ಕಾರ) ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗದಿಂದ (ಸಂಸತ್ತು) ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು (Rule of Law) ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಸಿಜೆಐ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು

ಸಂವಿಧಾನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ 5 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ 'ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪೀಠ'ವನ್ನು (Constitutional Bench) ರಚಿಸುವುದು ಇವರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ಕೇಳಿದರೆ (ಸಂವಿಧಾನದ 143ನೇ ವಿಧಿ ಅನ್ವಯ), ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪರವಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಇವರದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ರೋಸ್ಟರ್ ಪಾತ್ರ

ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು 'ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ದಿ ರೋಸ್ಟರ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಬರುವ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಯಾವ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ಕೇವಲ ಸಿಜೆಐಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಕೇಸನ್ನು ಯಾರು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂದು ಅವರೇ ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರಗಳು

ನ್ಯಾಯದಾನದ ಜೊತೆಗೆ, ಸಿಜೆಐ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯೂ ಹೌದು. ಕೋರ್ಟ್‌ನ ದೈನಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇಮಕಾತಿ, ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಇವರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಸಿಜೆಐ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು

ಸಿಜೆಐ ಆಗಲು ಯಾವುದೇ ಐಎಎಸ್ ಅಥವಾ ಕೆಎಎಸ್ ನಂತಹ ಲಿಖಿತ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಸಂವಿಧಾನದ 124(3)ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಲು ನಿಗದಿತ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಹಿರಿತನವನ್ನು ಪಡೆದಿರಬೇಕು.

ವಯೋಮಿತಿ : ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ 'ಕನಿಷ್ಠ ವಯೋಮಿತಿ' ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಒಮ್ಮೆ ಸಿಜೆಐ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ನಂತರ ಅವರು ಗರಿಷ್ಠ 65 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು. 65 ವರ್ಷ ತುಂಬಿದ ಕೂಡಲೇ ಅವರು ನಿವೃತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಅರ್ಹತೆ : ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಕಾನೂನು ಪದವಿ (LLB) ಪಡೆದಿರಬೇಕು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ವೃತ್ತಿಪರ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು:

1. ಕನಿಷ್ಠ 5 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಯಾವುದೇ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ (High Court) ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರಬೇಕು.
2. ಅಥವಾ, ಕನಿಷ್ಠ 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಯಾವುದೇ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಕೀಲರಾಗಿ (Advocate) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರಬೇಕು.
3. ಅಥವಾ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು (Distinguished Jurist).

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ : ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯಾಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿರಬೇಕು (Citizen of India).

ಅಧಿಕಾರ ಅವಧಿ : ಸಿಜೆಐ ಹುದ್ದೆಗೆ ಇಷ್ಟೇ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿ ಎಂದು ನಿಗದಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಸಿಜೆಐ ಆದಾಗ ಅವರಿಗೆ 63 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರು 2 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ (65 ವರ್ಷ ತುಂಬುವವರೆಗೆ) ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಕೇವಲ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಅಧಿಕಾರ ನಡೆಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಇವೆ.

ನೇಮಕಾತಿ : ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಲಿಖಿತ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ 'ಕೊಲಿಜಿಯಂ' (Collegium) ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಹಿರಿತನದ ನಿಯಮ (Seniority Rule): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾರು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೋ (ವಯಸ್ಸಿನ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಕಳೆದ ಸಮಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ) ಆ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಮುಂದಿನ ಸಿಜೆಐ ಆಗಿ ನೇಮಿಸುವುದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದುಬಂದಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ.

ಕೊಲಿಜಿಯಂ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ

ಹಾಲಿ ಇರುವ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ನಿವೃತ್ತರಾಗುವ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಮುನ್ನ, ತಮ್ಮ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಹೆಸರನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಕಾನೂನು ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ನೇಮಕ

ಕಾನೂನು ಸಚಿವಾಲಯವು ಆ ಶಿಫಾರಸನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು (President of India) ನೂತನ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿ, ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಿಜೆಐ ವೇತನ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು

ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ಸಿಜೆಐ ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೇತನ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ.

ಮೂಲ ವೇತನ : ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು 2,80,000 ರೂ (ಎರಡು ಲಕ್ಷದ ಎಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿ) ಮೂಲ ವೇತನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಸಂಚಿತ ನಿಧಿಯಿಂದ (Consolidated Fund of India) ಪಾವತಿಯಾಗುವುದರಿಂದ, ಆರ್ಥಿಕ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇವರ ವೇತನವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.

ಡಿಎ, ಎಚ್‌ಆರ್‌ಎ (DA, HRA): ಮೂಲ ವೇತನದ ಜೊತೆಗೆ ತುಟ್ಟಿಭತ್ಯೆ (DA) ಮತ್ತು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಹಾಗೂ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇತರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು

1. ಉಚಿತ ವಿದ್ಯುತ್, ನೀರು ಮತ್ತು ದೂರವಾಣಿ ಸೌಲಭ್ಯ.
2. ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರು ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಭತ್ಯೆ.
3. Z+ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಿಗಿ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ.
4. ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಚಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು.

ನಿವೃತ್ತಿ ನಂತರದ ಜೀವನ : ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಮಾರು ₹16,80,000 ಪಿಂಚಣಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಜೀವಪರ್ಯಂತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಆಗುವುದು ಹೇಗೆ?

ನಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ನೀವು ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ಈ ಸುದೀರ್ಘ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸವೆಸಿರಬೇಕು:

1. ಕಾನೂನು ಪದವಿ ಪಡೆಯಿರಿ: ಮೊದಲ ಹಂತವಾಗಿ ನೀವು ದ್ವಿತೀಯ ಪಿಯುಸಿ ನಂತರ 5 ವರ್ಷದ (BA LLB) ಅಥವಾ ಪದವಿಯ ನಂತರ 3 ವರ್ಷದ ಕಾನೂನು ಪದವಿಯನ್ನು (LLB) ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರೈಸಬೇಕು.

2. ವಕೀಲರಾಗಿ ನೋಂದಣಿ: ಬಾರ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪರೀಕ್ಷೆ (AIBE) ಬರೆದು, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಕೆಳ ಹಂತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಕೀಲರಾಗಿ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು.

3. ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ: ಕನಿಷ್ಠ 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿ ವಕೀಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಕೊಲಿಜಿಯಂ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಬಹುದು. (ಅಥವಾ ಕೆಳಹಂತದ ಸಿವಿಲ್ ಜಡ್ಜ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆದು ಬಡ್ತಿ ಮೂಲಕವೂ ಬರಬಹುದು).

4. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಬಡ್ತಿ: ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ 5 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರೆ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನಾಗಿ (SC Judge) ಬಡ್ತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

5. ಹಿರಿತನ ಮತ್ತು ಸಿಜೆಐ ಹುದ್ದೆ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲಾ 33 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಗಿಂತ ನೀವೇ ಅತಿ ಹಿರಿಯರಾದಾಗ (Senior-most), ಸಹಜವಾಗಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು 'ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ' (CJI) ಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದಶಕಗಳ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗೆ ಸಿಗುವ ಫಲ.

ಈ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (FAQs)

1. ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು?

ಒಂದು ವೇಳೆ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವ ಮುನ್ನವೇ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜೀನಾಮೆ ಪತ್ರವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರ ನೇಮಕಾತಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳೇ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ.

2. ಸಿಜೆಐ (CJI) ಹುದ್ದೆ ಖಾಲಿಯಿದ್ದಾಗ ಆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಯಾರು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ?

ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಹುದ್ದೆಯು ನಿವೃತ್ತಿ, ಸಾವು ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಖಾಲಿಯಾದಾಗ, ಸಂವಿಧಾನದ 126ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಇತರ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು 'ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ' (Acting CJI) ಆಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

3. ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿ ಮುಂದುವರಿಸಬಹುದೇ?

ಇಲ್ಲ. ಸಂವಿಧಾನದ 124(7)ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮುಂದೆ ವಕೀಲರಾಗಿ ವಾದ ಮಂಡಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಇದು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಇರುವ ನಿಯಮವಾಗಿದೆ.

4. ಸಿಜೆಐ ವೇತನವನ್ನು ಯಾರು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಬಹುದೇ?

ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ವೇತನ ಮತ್ತು ಭತ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸಂಸತ್ತು (Parliament) ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ದೇಶದಲ್ಲಿ 'ಆರ್ಥಿಕ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ' ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ವೇತನವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಯಾರಿಗೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

5. ಸಿಜೆಐ ಅವರನ್ನು ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಬಹುದೇ?

ಹೌದು, ಆದರೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಕೇವಲ ಸಾಬೀತಾದ ದುರ್ವರ್ತನೆ ಅಥವಾ ಅಸಮರ್ಥತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಭಯ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ (ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆ) ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು (2/3) ಬಹುಮತದಿಂದ 'ಮಹಾಭಿಯೋಗ' (Impeachment) ನಿರ್ಣಯ ಪಾಸ್ ಮಾಡಿದರೆ ಮಾತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಸಿಜೆಐ ಅವರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಬಹುದು.

English summary

Complete guide on the Chief Justice of India (CJI) post. Understand the eligibility criteria, Collegium selection process, salary, powers, and step-by-step guide to becoming the CJI.