ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿ ವಿಶೇಷ: ಸಿನಿಮಾ ಮೇಲೆ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪ್ರಭಾವ

Published: Tuesday, September 27, 2022, 12:08 [IST]

ಈ ವರ್ಷ ನಾವು ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಅಮೃತ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಡಿದ ಜನರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಅವರ ತ್ಯಾಗದ ಫಲವಾಗಿ ಇಂದು ನಾವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಅನಾಮಧೇಯ ಜನರು ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಹರಿಕಾರರ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಒಂದು ಹೆಸರು ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ಹೆಸರು ಗಾಂಧಿ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ! ಹೀಗಾಗಿ ಗಾಂಧಿ ಅವರನ್ನು ಮಹಾತ್ಮ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಪಿತ ಎಂದೂ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

153 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ಗಾಂಧೀಜಿ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ದೊಡ್ಡ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ತೋರಿದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸದೆ ನಾವು ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇಂದು ಜಗತ್ತು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರಿದ್ದಾರೆ.

ನಾವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2 ರಂದು ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಜೀವನ, ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಸಿನಿ-ಜಗತ್ತನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಭಾವಿಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡುವುದು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ತುಂಬ ಸ್ಫೂರ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಸಿನಿಮಾ ಮೇಲೆ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪ್ರಭಾವ

ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಸಾಕಷ್ಟು ಬರೆದರು. ಅಂತೆಯೇ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಲಿಖಿತ ವಸ್ತುಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಅವರ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅವರ ವಿವಿಧ ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬರಹಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಗಾಂಧಿಜಿ ಅವರ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ಸಿನಿಮಾ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ನಾವು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.

ಆದರೆ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಡಿರುವ ಸಿನಿಮಾದ ಪ್ರಮಾಣ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗಾಂಧಿ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಆಗಿಲ್ಲ. ದೇಶಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಸಿನಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮೋಹನ್‌ದಾಸ್ ಕರಮಚಂದ್ ಗಾಂಧಿಯವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ, ಅಭಿ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಹಾಡುಗಳು

1954 ರಲ್ಲಿ ಸತ್ಯೇನ್ ಬೋಸ್ ಅವರು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಪರಿವರ್ತನ್' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಈ ಸಿನಿಮಾವನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ 'ಜಾಗೃತಿ' ಸಿನಿಮಾ ಮಾಡಿ ಗಾಂಧೀಜಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ಚಿತ್ರವು ಗಾಂಧಿಯವರ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕವಿ ಪ್ರದೀಪ್ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ, ನಾವು ಇಂದಿಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ, ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ, ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ.

ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್ ಸಂಗೀತದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಗಾಂಧಿಯಂತೆ ಅಮರವಾಗಿವೆ. ಗಾಯಕಿ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ, ಅಭಿ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಅವರ ಗಾಂಧೀಜಿ ಕುರಿತಾದ ಹಾಡನ್ನು ಯಾರು ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಗಾಂಧೀಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.

ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ 'ಸುಜಾತ'

ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಾವು ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅವರು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಜಿ ಅವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸತ್ಯ-ಅಹಿಂಸೆ-ನ್ಯಾಯ-ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಈ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ನೋಟಿನ ಮೇಲೆ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಂಚಕ್ಕಾಗಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂದಹಾಗೆ, ನ್ಯಾಯ, ಸತ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ವಿಜಯವನ್ನು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೂ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಪ್ರತಿಮೆ ನಿಂತಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.

ಬಿಮಲ್ ರೈ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ 'ಸುಜಾತ' ಸಿನಿಮಾ 1979ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ವಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಅವರ ಪೌರುಷಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಸ್ತೋತ್ರವು ಕಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಚಲನಚಿತ್ರವು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಮೂಲತತ್ವಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗಾಂಧಿಯ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಾಳ್ಮೆಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸುತ್ತದೆ. 'ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಿಂತ ಆತ್ಮಖಂಡನೆ ದೊಡ್ಡ ಪಾಪ' ಎಂದು ಸುಜಾತ ಪದೇ ಪದೇ ಗಾಂಧಿಯ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ.

ಗಾಂಧೀಜಿ ಕುತಿತ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು

ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವೇಷಭೂಷಣದ ಸಂಕೇತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರು ಬಳಸುವ ಕನ್ನಡಕ, ಕೋಲುಗಳು, ನೂಲುವ ಚಕ್ರದಂತಹ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರನ್ನು ಅವರ ಆಲೋಚನೆಗಳಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ ನಾಯಕ ನಿಖಿಲ್ ಚೌಧರಿ (ವಿಕ್ಟರ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ) ಯನ್ನು ಘರೆ ಬೈರೆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಟಾಗೋರ್‌ನ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ, ಚಿತ್ರವು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ('ಘರೆ-ಬೈರೆ'). ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಮೇಲೆ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ ಅವರು 'ಘರೆ ಬೈರೆ' ಅನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರು ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಾರೆ.

'ಗಾಂಧಿ', 'ಗರ್ಮ್ ಹವಾ', 'ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್', 'ಅರ್ಥ', 'ಟ್ರೈನ್ ಟು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ', 'ತಮಸ್', 'ಗದರ್: ಏಕ್ ಪ್ರೇಮ್ ಕಥಾ', 'ಕಿಸ್ಸಾ', 'ಪಿಂಜಾರ್', 'ಹೇ ರಾಮ್', ' 'ಪಾರ್ಟಿಷನ್' (PARTITION) ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಗಾಂಧಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.